Dziś jest: środa 17 lipiec 2019 temp. dziś: oC
jutro: oC
Księga gości

Szlak Dębów królewskich

Na terenie prastarej Puszczy Białowieskiej rośnie wiele starych i potężnych drzew. Są to przeważnie lipy i dęby, które nierzadko mają po kilkuset lat i dlatego zapewne były świadkiem wielu średniowiecznych historii. Najwięcej takich drzew znajduje się w granicach rezerwatu ścisłego. Jednak jadąc od strony Białowieży drogą na Budy w odległości ok. 6. km na północ od Białowieży, znajduje się uroczysko „Stara Białowieża” miejsce, gdzie obok siebie dotrwało do naszych czasów kilkadziesiąt starych dębów wieku od 150 do 500 lat i jest to największe skupisko starych drzew pomnikowych na stosunkowo niewielkiej przestrzeni. Dlatego już w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku na tym niewielkim skrawku puszczy został utworzony szlak turystyczny z inicjatywy leśniczego Jacka Wysmułka.

Celem podkreślenia wartości tych dębów jako pomników przyrody nadano im imiona królów, książąt i królowych władających ongiś puszczą, Litwą i Polską. Każdy z tych dębów opatrzony jest tabliczką z informacjami dotyczącymi wieku i wymiarów oraz informacjami dotyczącymi danego władcy którego imię nosi. Jednak w 2008 roku  ze względów bezpieczeństwa turystów zmieniono pierwotny przebieg szlaku i ustawienie tabliczek z opisami, tak aby szlak był dostępny i wygodny do zwiedzania również dla osób niepełnosprawnych. Od dębu do dębu prowadzi więc ścieżka dydaktyczna, na której przejście potrzeba około 20 minut.

Szlak ten to niezwykłe miejsce edukacyjne zarówno z punktu widzenia botaniki, jak i historii Polski. Miejsce to coraz częściej jest odwiedzane przez turystów ze względu jego urokliwość oraz możliwość zapoznania się z historią Puszczy, Polski i Litwy od XII do XVIII wieku. Szlak przybliża sylwetki władców wpisanych w historię Polski i ich związki z puszczą.

Więcej

W podanych niżej opisach dębów wymiary są podawane jako około i ponad, ponieważ te dęby stale rosną i ich wymiary ulegają zmianie.

DĄB MINDOWE – wiek około 400 lat, wysokość ponad 30 m, obwód 420 cm

Wielki Książę Litewski Mindowe (Mendog) był władcą Puszczy Białowieskiej w czasie najazdu Tatarów w 1246 roku. Potem Puszcza przeszła w ręce książąt ruskich. Stolicą księstwa litewskiego był wówczas Nowogródek.

DĄB TROJDEN – wiek ok.300 lat, wysokość ok. 27m,obwód ponad 370 cm

Książe litewski Trojden rozbił w 1281 roku całkowicie plemiona Jaćwingów, zagrażających Puszczy Białowieskiej. Stał na straży zachowania pogaństwa i starego obyczaju litewskiego

DĄB OLGIERD i KIEJSTUT – wiek ok.150 lat, wysokość ponad 27m,obwód ponad 370 cm

Olgierd ojciec Jagiełły jako współrządzący Litwą w II połowie XIV wieku przyłączył do Litwy część Podlasia. Natomiast Kiejstut – ojciec księcia Witolda – podczas wypraw wojennych często przebywał w puszczy. Kiejstut był ostatnim władcą Litwy, którego zwłoki spłonęły na stosie. Wkrótce po jego śmierci nastąpiła chrystianizacja Litwy

DĄB WITOLD – wiek ok.250lat,wysokość ok. 30m,obwód ponad 360cm

Wielki Książe litewski Witold przebywał do puszczy w 1409 r. wraz z Władysławem Jagiełłą na wielkim historycznym polowaniu, które było wyprawą aprowizacyjną w mięso przed bitwą grunwaldzką. Po raz drugi przebywał w Puszczy Białowieskiej w latach 1425-26, chroniąc się przed zarazą.

DĄB GIEDYMIN -. wiek około 350 lat, wysokość ponad 27 m, obwód ponad 440 cm,

Wielki Książe Litewski Giedymin władał Puszczą od 1326 r. Według legendy wybudował w niej zamek i ozdobił go białą wieżą z pni sosnowych, ociosanych do białości. Istnieje pogląd, że od tej wieży pochodzi nazwa Białowieży.

LESZEK BIAŁY – wiek ok.400 lat, wysokość 28 cm, obwód 412cm. Dąb ten jest już martwy.

Leszek Biały (1194-1227) Książe sandomierski i krakowski przyłączył jako pierwszy Puszczę do ziem polskich, odbierając ją Danielowi Romanowiczowi.

DĄB KAZIMIERZ WIELKI-wiek około 400 lat, wysokość ponad 27 m, obwód ponad 404 cm.

W 1348 roku Kazimierz Wielki ostatni panujący z dynastii Jagiellonów odebrał po raz kolejny Puszczę Białowieską Kiejstutowi i przyłączył ją do ziem polskich na długie lata. Prawdopodobnie polował tu na żubry choć brak jest dokumentów potwierdzających te polowania. Faktem jest, że odtąd Puszcza, kryjąca mnóstwo dzikiego zwierza, stała się ulubionym terenem łowów królów polskich.

DĄB WŁADYSŁAW JAGIEŁŁO-wiek około 400 lat, wysokość ponad 32m,obwód ponad 380cm.

Władysław Jagiełło rozpoczął tradycje wielkich łowów królewskich w Puszczy polowaniem w roku 1409 przed bitwą grunwaldzką. Miał tu swój dwór myśliwski. W 1426 r. schronił się w Puszczy przed panującą zarazą.

DĄB KAZIMIERZ JAGIELLOŃCZYK-wiek około 300 lat, wysokość ponad 30 m, obwód ponad 380cm

Kazimierz Jagiellończyk wielokrotnie przybywał z Krakowa do Puszczy Białowieskiej, aby polować na żubry, tury ,łosie i inna zwierzynę. Przed ślubem z Elżbietą w 1454 r. polował tu, aby przygotować zapasy dziczyzny i godnie przyjąć narzeczoną. Dziczyzna z puszczy gościła na stołach podczas słynnej uczty „u Wierzynka w Krakowie.

DĄB BONA SFORZA-w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku drzewo nie było uznane jako pomnik przyrody dlatego brak wymiarów.

Bona Sforza żona Zygmunta Starego – to właśnie Królowej Bonie – poświecił Mikołaj Hussowski „Pieśń o żubrze, jego dzikości i polowaniu na niego” (1523). Jest to pierwszy wierszowy opis łowów na terenach puszczy białowieskiej.

DĄB ZYGMUNT STARY

Król Zygmunt Stary prawdopodobnie na terenie uroczyska pobudował dwór myśliwski z białą wieżą i otoczył go parkiem. Zamek nie przetrwał jednak pozostały dęby niemi świadkowie tamtych czasów. Wg kronik z 1538r. wiadomo, że : „Król Zygmunt Stary prawo leśne stanowił, jako śmiercią będzie karany, któż by zwierza w Puszczy królewskiej ubił…”

DĄB ALEKSANDER JAGIELLOŃCZYK

Aleksander Jagiellończyk wnuk króla Władysława Jagiełły protoplasty dynastii Jagiellonów panującej w Polsce. Ulubioną rozrywką tego króla panującego w latach 1501-1506 były polowania. Wielokrotnie polował w Puszczy Białowieskiej na żubry wraz ze swoją żoną Heleną jednak do historii z tego okresu przeszło polowanie z 1504r.

DĄB HELENA – wiek około 200 lat, wysokość ponad 30 m, obwód ponad 326 cm

Helena Iwanowna moskiewska, żona króla Aleksandra Jagiellończyka zawsze towarzyszyła małżonkowi w polowaniach na początku XVI wieku. W zapisach kronikarskich pisano o niej: „ Pani ta krwi gorącej była tak niepohamowaną w animuszu łowieckim, że tylko co najwytrwalsi mogli w tych zapasach dotrzymać jej placu”. Ze względu na wyznanie prawosławne, którego nigdy się nie wyrzekła nigdy nie została koronowana na królową Polski.

DĄB ZYGMUNT AUGUST- wiek około 450lat,wysokość ponad 30 m, obwód ponad 470 cm.

Król Zygmunt August ostatni panujący z dynastii Jagiellonów. W tym czasie położona najbliżej granicy Korony Puszcza Białowieska stanowiła osobiste dobra dziedziczone przez kolejnych władców od czasów Władysława Jagiełły. Król ten szczególnie zasłużył się dla ochrony puszczy. Wydał pierwszy akt prawny ustalający obowiązki królewskich leśniczych i nakazał” by się żadna szkoda tak w zwierzu jak i w drzewie bartnym i inszem drzewie nie działa” Wraz z jego śmiercią zakończył się „Złoty Wiek” w Polsce. Tak pisał o nim wieszcz narodowy Polaków „Knieje, do was ostatni przyjeżdżał na łowy ostatni król, co nosił kołpak Witoldowy, Ostatni z Jagiellonów wojownik szczęśliwy i ostatni na Litwie monarcha myśliwy” (A. Mickiewicz – fragment poematu „Pan Tadeusz”)

DĄB WŁADYSŁAW IV- wiek około 300 lat, wysokość ponad 30 m, obwód ponad 405 cm

Władysław IV wybudował zamek myśliwski w Białowieży. Wydana przez niego w 1641 roku Ordynacja Puszcz Królewskich wprowadziła ich ścisłą ochronę, a do Puszczy Białowieskiej wjazd był dopuszczalny tylko na podstawie pisemnego pozwolenia króla.

DĄB JAN KAZIMIERZ-wiek około 250 lat, wysokość ponad 25 m, obwód ponad 340 cm.

Król Jan Kazimierz wznowił po przerwie tradycje łowów królewskich Białowieży. W latach 1650 i 1657 przyjeżdżał do Puszczy na polowania. Niestety wojny ze Szwecją znów przerywały na długie lata łowy królewskie. Całe jednak panowanie tego króla naznaczone było zmaganiami wojennymi- z Kozakami, z Rusią i ze Szwedami.

DĄB STEFAN BATORY- wiek około 450 lat, wysokość ponad 34 m, obwód ponad 490 cm.

Król Stefan Batory polował w Puszczy białowieskiej w r.1579 po zdobyciu Płocka i w r.1581 przed wyprawą na Psków. Zbudował na tym terenie dwór myśliwski z tradycyjną białą więżą. Założył w Puszczy pierwszy zwierzyniec.

DĄB AUGUST II SAS- wiek około 350 lat, wysokość ponad 30 m, obwód ponad 364 cm.

August II Sas wznowił w początkach XVIII w. tradycję świetnych łowów królewskich. Słynął z wielkiej siły. Wg opisów kronikarskich wiemy, że: Kłuł nożem dziki, oplątane siecią, a żubry w dołach włócznią przebijał”.

DĄB AUGUST III SAS- wiek około 300 lat, wysokość ponad 27 m, obwód ponad 400 cm.

Król August III Sas organizował łowy w Puszczy ze szczególnym przepychem. Najsłynniejsze swoje polowanie z 1752 r. , w którym ubito 42 żubry. Polowanie to upamiętnia obelisk stojący na terenie Parku Pałacowego w Białowieży. Założył zwierzyniec zwany Augustowskim Sadem.

DĄB MARIA JÓZEFA- wiek około 300 lat, wysokość ponad 25 cm, obwód ponad 440 cm.

Królowa Maria Józefa – żona Augusta III Sasa – uczestniczyła w polowaniu w Puszczy Białowieskiej 27 września 1752 r., w czasie którego , siedząc w altanie dla pary królewskiej, podobno własnoręcznie ubiła 20 żubrów.

DĄB STANISŁAW AUGUST PONIATOWSKI-wiek ponad 250 lat obecnie obumarły.

Stanisław August Poniatowski ostatni król Polski dla potrzymania tradycji polowań królewskich urządził pełne przepychu polowanie w lipcu 1794 r. Po sejmie rozbiorowym w Grodnie szukał ukojenia w Puszczy. Za jego panowania nastąpiło ostateczne rozdarcie Polski między trzech zaborców. Polska utraciła niepodległość na 123 lata.

DĄB BARBARA-wiek około 450 lat, wysokość ponad 25 cm, obwód ponad 546 cm.

Wiadomo, że Barbara Radziwiłłówna trzecia żona Zygmunta Augusta i jego wielka miłość uczestniczyła w 1546 r. wraz z królem w wielkich łowach przez 223 dni trwających. Łowy te odbyły się między innymi również w Puszczy Białowieskiej.

Opracował: Bożenna Kalinowska – przewodnik miejski