Dziś jest: poniedziałek 16 wrzesień 2019 temp. dziś: oC
jutro: oC
Księga gości

Zespół Kościoła Katedralnego p.w. Wniebowzięcia NMP

Katedra Bazylika Mniejsza NMP

Przez prawie trzysta lat jedyną świątynią w mieście był niewielki późnorenesansowy z barokowym wystrojem kościół z początku XVII wieku. Kilkanaście lat trwały starania o pozwolenie na budowę nowego kościoła dla katolickiej społeczności. W 1898 r. władze carskie wreszcie zezwoliły na rozbudowę tej maleńkiej świątyni. W latach 1900-1905 powstała więc dobudowana do prezbiterium neogotycka „przybudówka” która 10 krotnie przerosła kościół macierzysty. Jej projektantem był Józef Pius Dziekoński. Pierwsze nabożeństwo co prawda odprawiono już w 1905 r. ale uroczysta konsekracja nastąpiła dopiero w 1931 r. Ta potężna świątynia duma Białostoczan, jako jedna z nielicznych budowli w centrum miasta ocalała z pożogi II wojny światowej.

Więcej
Białostocka neogotycka katedra zawiera wszystkie podstawowe cechy budowli gotyckiej czyli zbudowana jest na planie krzyża łacińskiego, jest strzelista, widoczny jest wertykalizm powodujący smukłość budowli, konstrukcja szkieletowa, zbudowana z cegły, okna i portale zakończone ostrym łukiem, okna jak przystało na gotyk ozdobione witrażami .Wnętrze kościoła o układzie trójnawowej bazyliki z transeptem, patrząc w górę zauważamy sklepienia krzyżowo żebrowe i niesamowity monumentalizm świątyni.
Ołtarz główny został wykonany z polichromowanego drewna dębowego i lipowego w formie tryptyku w 1916 r. Centralna część przedstawia scenę Wniebowzięcia Najświętszej Mari Panny .Jedna z figur w centralnej części ołtarza postać anioła ze srebrnym piórem po prawej stronie to uwieczniona twarz budowniczego kościoła księdza dziekana Wilhelma Szwarca. Całość jest zwieńczona postaciami świętej trójcy W bocznych partiach ołtarza znajdują się w formie płaskorzeźb sceny z życia Matki Bożej. Po prawej stronie od ołtarza głównego znajduje się ołtarz św. Antoniego Padewskiego w centralnej części znajduje się obraz przedstawiający franciszkanina z dzieciątkiem. Dalej kolejny ołtarz Matki Boskiej Częstochowskiej. To efekt dziękczynnej pielgrzymki do Częstochowy w 1906 r, wówczas pielgrzymi przywieźli ze sobą kopię obrazu, jako dar dla nowego kościoła. Zamówiono ołtarz ,który miał być odpowiednią oprawą u architekta katedry Józefa Piusa Dziekońskiego, budowę rozpoczęto w 1907 r. a już w roku następnym gotowy ołtarz został poświęcony przez księdza Wilhelma Szwarca i do czasu wykonania ołtarza głównego stanowił pierwszy neogotycki ołtarz kościoła. Ołtarz został wykonany z drewna i powleczony masą mozaikową. W ogólnej formie zawiera typowe elementy gotyckich świątyń.
Po lewej stronie znajduje się kaplica Matki Boskiej Ostrobramskiej z licznymi wotami wiernych. Kaplica jest Sanktuarium Diecezjanym. Obraz i kaplicę, poświęcił 27 listopada 1977 r. kard. Karol Wojtyła. Od tego czasu datuje się szczególny kult Matki Miłosierdzia z Ostrej Bramy w kościele Wniebowzięcia NMP w Białymstoku. W 1985 r. Katedra została podniesiona przez Ojca Świętego Jana Pawła II do godności Bazyliki Mniejszej. Kościół ten pełnił rolę prokatedry dla tej części archidiecezji wileńskiej, która po wojnie pozostała w granicach Polski, a od 1992 r. jest katedrą archidiecezji białostockiej. Do 1991 r. Białystok należał do diecezji Wileńsko-Białostockiej, która oficjalnie została rozdzielona podczas wizyty w Białymstoku papieża Jana Pawła II.
Ugruntowaną pozycję posiada tradycja stałych corocznych katedralnych koncertów muzyki organowej na przełomie lipca i sierpnia. Jest to nie lada gratka dla miłośników organowej muzyki klasycznej.

 

Fara – Stary Kościółek

Jest to najstarsza świątynia katolicka i wraz ze swoim wystrojem jest jednym z najważniejszych obiektów zabytkowych w mieście. Kościół został ufundowany przez Piotra Wiesiołowskiego właściciela osady Białystok w stylu gotycko-renesansowym w miejscu starego drewnianego kościoła w 1617 roku. Wzniesiony jako kościół farny czyli parafialny z ładnym portalem i dwukondygnacyjną wieżą z elementami obronnymi. Nad głównym wejściem tympanon z płaskorzeźbą stanowiący zwieńczenie portalu wykonanego z piaskowca o cechach renesansu flamandzkiego. Płaskorzeźba przedstawiająca Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny. Wyposażenie wnętrza późnobarokowe z okresu przebudowy kościoła przez Jana Klemensa Branickiego. Wewnętrzny barokowy wystój świątyni został zaprojektowany i wykonany przez Jakuba Fontanę, natomiast wystrój malarski wykonywał Sylwester Augustyn Mirys. Co ciekawe Sylwester Mirys przez całe swoje dorosłe życie przebywał na dworze Branickiego jako jego nadworny malarz i do końca nie nauczył się mówić po polsku co było powodem wielu zabawnych nieporozumień. Czasami malował nie to co zmawiano a to co zrozumiał.

Więcej
Znajdujące się wewnątrz zabytki są zaliczane do białostockich zabytków najwyższej klasy. Ten niepozorny kościół to malutkie muzeum opowiadające o historii miasta w XVII i XVIII wieku. Dla Branickich stał się nie tylko rodowym mauzoleum z racji niewielkich rozmiarów kaplicy pałacowej, to właśnie tu rozpoczynały się najważniejsze dworskie uroczystości. Do najważniejszych z nich należały hucznie obchodzone imieniny hetmana połączone z urodzinami jego trzeciej żony Izabeli z Poniatowskich Branickiej.
Do najcenniejszych zabytków wewnątrz kościoła zalicza się m.in.:

Marmurowy nagrobek Stefana Mikołaja Branickiego
Jan Klemens Branicki przebudowując w latach 1751-1752 w duchu barokowym kościół i przenosząc z kaplicy pałacowej marmurowy nagrobek z sercem ojca Mikołaja Branickiego i babki Katarzyny Aleksandry Branickiej z domu Czarnieckiej zamierzał utworzyć narodowe mauzoleum. Wnętrze ozdobił malowidłami ściennymi autorstwa Antoniego Herliczki. Imponujący nagrobek Mikołaja Branickiego i Katarzyny Branickiej został wykonany z czarnego marmuru w 1711r. przez krakowskiego rzeźbiarza Kacpra Bażankę. Nagrobek był hołdem złożonym ojcu i babce przez syna i wnuka. W zwieńczeniu umieścił kartusz z herbami Branickich – Gryf, Sapiehów Lis i Czarnieckich Łodzia. Nagrobek znajduje się po prawej stronie ołtarza.

Nagrobek z sercem Jana Klemensa Branickiego
W 7 lat po śmierci Jana Klemensa Branickiego jego zona Izabela na przeciwległej ścianie ustawiła nagrobek z sercem męża wykonany w Rzymie w 1776 r. na podstawie projektu nadwornego rzeźbiarza Stanisława Augusta Poniatowskiego Andrzeja Le Brun. Po trwającej niemalże 2 lata podróży elementy nagrobka dotarły do Królewca, a stamtąd do Białegostoku, nagrobek ustawiono w rok po uroczystościach pogrzebowych w kościele ŚŚ Piotra i Pawła w Krakowie które odbyły się w 1777r. W czasie uroczystości przełamana została tarcza herbowa jako znak, iż na Janie Klemensie Branickim zakończył się ród Branickich gryfitów.
Nagrobek ma kształt ostrej piramidy usytuowanej na cokole za urną w kształcie trumny Kolorystyka i forma nagrobka jest bardzo bogata, wykonany został z różnokolorowych marmurów i złoconych brązów. Urna spoczywa na złoconych gryfach połączonych laurowym festonem z brązu. Wszystko to zamyka strzelista piramida z pięknego zielonego marmuru, kompozycje rozświetla owalny złocony medalion z profilem Branickiego .Medalion jest jakby zawieszony .na złoconej kokardzie. Na urnie spoczywają wyrzeźbione w białym marmurze :hełm z pióropuszem, owalna tarcza, ogon buńczuka oraz wykonane z złoconego brązu szabla, włócznia i buława.
Ponieważ nagrobek był wielokrotnie dewastowany z uwagi na konieczność ochrony zabytków wysokiej klasy znajdujących się w kościele ,został on zamknięty i niestety wejść do środka można po uprzednim uzgodnieniu z księdzem proboszczem.

Haftowane epitafium Izabeli Branickiej
Wśród zabytków znajdujących się wewnątrz do najbardziej interesujących należy dzieło z 1811r. .Jest to haftowane epitafium Izabeli z Poniatowskich Branickiej wykonane przez jej ukochana podopieczną i dwórkę Weronikę Paszkowską .Obok wysokich walorów artystycznych i historycznych epitafium posiada duże znaczenie ikonograficzne z racji widoku Białegostoku. Epitafium przedstawia z lewej strony kolumnę ,w centralnej części piękny wazon z kwiatami daleko w tle widok Białegostoku a po prawej obelisk z medalionem Izabeli Branickiej i tabliczką z napisem „Cieniom Wielkości i Cnocie-1808r.
W krypcie pod ołtarzem spoczywają m.in. Izabela Branicka, Andrzej Mokronowski jej wielka i jedyna miłość.

Opracował: Bożenna Kalinowska – przewodnik miejski