Dziś jest: wtorek 24 maja 2022 temp. dziś:oC
jutro: oC
Księga gości

Żubr król Puszczy Białowieskiej

Sława puszczy Białowieskiej już dawno przekroczyła granice Polski do dotarła do najdalszych zakątków świata. Puszcza to przede wszystkim naturalny las i król puszczy żubr. Żubry w przeszłości niczym nie skrępowane przemierzały lasy Europy od Atlantyku po Kaukaz. Aktualnie wszystkie żubry na świecie wywodzą się z Białowieży. Można je spotkać m.in. w Hiszpanii, Holandii, czy Niemczech. Zwierzęta są więc dobrą reklamą polski a eksportowi żubrów towarzyszą zawsze działania kulturalne promujące Białowieski Park Narodowy i Podlasie. Żubr to jeden z  najbardziej rozpoznawalnych symboli Polski na świecie.

Żubr (łac. Bison bonasus) to największy europejski dziko żyjący ssak. Zwierzę to fascynuje i zadziwia, to dla niego i jego naturalnego środowiska wielu turystów odwiedza Puszczę Białowieską. Ciężar dorosłych samców waha się od 440 do 920 kg. Wysokość w kłębie dochodzi do 188 cm. U byków cechą szczególnie charakterystyczną jest widoczna dysproporcja pomiędzy potężnym przodem ciała a stosunkowo nikłym zadem. Krowy są mniejsze, ich ciężar waha się od 320 do 640 kg, mają nieco mniej rozbudowany przód ciała. Ciało żubra pokrywa płowo-brunatna sierść, doskonale wtapiająca się w otoczenie. Przód ciała pokrywają dłuższe włosy, które na dolnej części szyi tworzą tzw. brodę. Włosy porastające zad są krótkie. Na głowie żubrów obu płci znajdują się wysoko osadzone rogi. Końce rogów dorosłych samic zaginają się do środka bardziej niż u byków. Cielęta mają przy urodzeniu sierść o odcieniu rudawym, są niewielkie – ważą od 16 kg do 35 kg. Pomimo wagi i rozmiarów jakie osiąga potrafi biec z prędkością 40 km/h i bez problemów przeskoczyć szeroki strumień a nawet 1,5m płot. W ciągu doby potrafi pokonać około 10 km.

Więcej

Żubry nizinne najdłużej przetrwały właśnie w Puszczy Białowieskiej pod koniec XIX wieku żyło prawie 2tys. żubrów. Tuż przed I wojną światową było w Puszczy już tylko ponad 700 żubrów. Niestety I wojna światowa przyczyniła się również do niekontrolowanego wytrzebienia tych zwierząt jako zaopatrzenia aprowizacyjnego dla wojska a ostatni żubr padł z rąk kłusownika w 1919 roku. Kiedy po zakończeniu I Wojny Światowej, w kwietniu 1919 r. do Puszczy Białowieskiej przybyła specjalna komisja, której celem było odnalezienie i  ochrona żyjących na wolności żubrów, członkowie komisji znaleźli jedynie bielejące kości zabitych żubrów, żywych zwierząt w Puszczy nie było.

Ponieważ gatunkowi groziło całkowite wyginięcie w celu jego ratowania w 1923 roku na Międzynarodowym Kongresie Przyrody w Paryżu, polscy przyrodnicy zaapelowali o ratowanie żubrów. Udało się przekonać przyrodników z innych państw i tego samego roku założono Międzynarodowe Towarzystwo Ochrony Żubra. Pierwszym krokiem było ustalenie liczby żubrów czystej krwi żyjących w niewoli. Naliczono ich zaledwie 54 na całym świecie, w ogrodach zoologicznych i zwierzyńcach w kilku krajach europejskich. Jednak nie wszystkie nadawały się do hodowli i ostatecznie do odtworzenia gatunku wybrano zaledwie 12 zwierząt. W tym czasie w ogrodach zoologicznych i zwierzyńcach trzymane były także żubry wywodzące się z Puszczy Białowieskiej. Nikt w tym czasie nie przypuszczał, że ocalała para żubrów w prywatnym zwierzyńcu w Pszczynie pochodząca właśnie z Puszczy Białowieskiej, odegra główną rolę w odrodzeniu gatunku Bison bonasus. Były to żubrzyca Planta i byk Plebejer. Dwudziestoletnia wówczas Planta urodziła jałówkę Plekette , a w wieku 22 lat byczka Platen. Rodzeństwo Platen i Plekette było rodzicami samca Plisch, który po przywiezieniu w 1936 roku do rezerwatu w Białowieży przyczynił się do odrodzenia żubrów nizinnych. Był ojcem 45 cieląt, z tego 15 czystej linii białowieskiej.

Aktualnie populacja żubrów na świecie liczy ok. 4,6 tys. osobników, z czego 470 osobników żyje w Puszczy Białowieskiej i około 1200 w Polsce. Przypomnijmy, że wszystkie żyjące obecnie na świecie żubry pochodzą od tych 12 wyodrębnionych do hodowli dla ratowania gatunku.

W 1966 roku żubr został wpisany do „Czerwonej Księgi” gatunków zagrożonych wyginięciem. Do tej pory na całym świecie żubr jest objęty ścisłą ochroną gatunkową.

Wszystkie żubry białowieskie żyjące w hodowlach zamkniętych, umieszczane są w „Księdze Rodowodowej Żubrów”. Zawiera ona rodowody i historie życia poszczególnych osobników. Żubrom nadaje się imię i numer rodowodowy. Pierwsze dwie litery imienia informują o pochodzeniu danego osobnika. Zgodnie z oznaczeniem pszczyńskiej linii hodowlanej imię żubra musiało rozpoczynać się od liter Pl od nazwiska von Pless. Natomiast każdemu żubrowi, który jest czystej krwi żubrem białowieskim, urodzonym w każdym z polskich rezerwatów, nadaje się imię, które zaczyna się na „po”, bo Polska czego przykładem są żubry o imieniu Poranek i Pomruk.

Wędrując po puszczy białowieskiej zachowajmy ostrożność, ponieważ żubry działają bardzo wolno, ale w sytuacji zagrożenia reagują błyskawicznie. Żubr biegnący, czy atakujący rozwija prędkość biegnącego psa ok. 40 km/h. Szczególnie niebezpieczne są żubrzyce po ocieleniu. Przez trzy miesiące praktycznie nie należy się do nich zbliżać. Jeżeli przytrafi się komuś nieopatrznie zbliżyć do takiego zwierzęcia, to nie pozostaje nic innego, jak uciekać i chować się za jakieś drzewo. Z kolei byki robią się groźne dopiero w piątym roku życia i wtedy mogą zaatakować, więc lepiej obserwujmy te piękne i dostojne zwierzęta raczej z daleka. Pamiętajmy, że siła żubra jest ogromna bo to prawie tona wagi. Jednak nawet te kolosy czują i czasem potrafią być bardzo zestresowane zwłaszcza kiedy się na nie poluje.

Żubry białowieskie żyją na całym świecie i od niedawna 6 osobników zamieszkało na duńskiej wyspie Borholm w specjalnie przygotowanej dla nich zagrodzie.

Opracował: Bożenna Kalinowska – przewodnik miejski